Eerste Hollandsche Levensverzekeringsbank, Keizersgracht 174-176, Amsterdam Na in 2001 vrijwel al mijn bestaande bouwwerken gesloopt te hebben, ging op zoek naar een nieuw project. Amsterdam heeft me altijd al gefascineerd, maar ik wilde niet vervallen in de overbekende gebouwen als de Beurs Van Berlage, het Paleis of het Centraal Station. Bovendien was (en is dit nog steeds) voor mij niet haalbaar met mijn collectie onderdelen. De bibliotheek bracht uitkomst; in een ogenschijnlijk onopvallend boekje over architectuur in onze hoofdstad zag ik een foto van de "Eerste Hollandsche Levensverzekeringsbank" aan de Keizersgracht, een gebouw waar ik nog nooit van gehoord had, maar wat mij meteen intrigeerde. Het pand was asymmetrisch van opzet, toch nog redelijk fors, maar ogenschijnlijk wel haalbaar. Een zoektocht op het internet leverde nog meer informatie en beeldmateriaal op. Ook het Amsterdams Gemeentearchief kon me aan het benodigde beeldmateriaal helpen, helaas waren de bouwtekeningen niet aanwezig. Het origineel In 1904/05 werden twee huizen aan de Keizersgracht op de hoek met de Leliegracht afgebroken voor het nieuwe onderkomen van de Eerste Hollandsche Levensverzekeringsbank. Het ontwerp, dat door zijn hoogte van ruim 37 meter veel kritiek oogste bij binnenstadbewoners, werd ontworpen door G.A. van Arkel (1858-1918) en H.H. Baanders (1849-1905) in een strakke variant van de Jugendstil. Het pand geldt als één van de eerste particuliere kantoortorens in Nederland. Typerend voor het werk van Van Arkel, die, anders dan Baanders, een duidelijke stempel op het werk heeft gedrukt, is het gebruik van erkers en balkonnetjes in diverse vormen, het opengewerkte torentje aan de zijde van de Leliegracht en de exentrieke gevelbeëindiging. Wat Baanders' precieze aandeel in het werk is, is niet duidelijk. Wel is bekend dat hij eerder ontwerpen heeft geleverd voor de EHLB. Mogelijk werd voor dit grote werk de hulp ingeroepen van een wat gerenommeerder architect, maar dat is slechts gissen. Ogenschijnlijk is het pand geheel opgetrokken uit natuursteen. Dit is echter slechts de buitenkant; hierachter gaat een betonskelet schuil. De onderzijde is uitgevoerd in een donkere hardsteen, terwijl de rest van het pand in een grijze natuursteen is uitgevoerd. Typerend is ook de beëindiging van de hoek; hier is het dak uitgevoerd in een ojiefvorm met een zogeheten ezelsrug, waarop een smeedijzeren reclamehek werd geplaatst met de letters "EHLB". Ook de twee mozaïeken, waarvan er één hoog in de toren aan de Keizersgrachtzijde is geplaatst zijn opmerkelijk. Beide mozaïeken geven een voorstelling met een beschermengel, die een jonge weduwe met kind wijst op de levensverzekering die zij heeft afgesloten bij de EHLB! Het pand is tot ver na de oorlog in gebruik gebleven van de EHLB. Eind jaren '60 werd het aan weerszijden uitgebreid door de sloop van twee panden aan de Keizers- en Leliegracht. Hierdoor verloor het mijns inziens het toreneffect wat Van Arkel en Baanders waarschijnlijk voor ogen hadden. Het LEGO-model Voor het model koos ik ervoor de situatie van vóór de uitbreiding uit 1968 weer te geven. Naast het feit dat ik het oorspronkelijk ontwerp persoonlijk mooier vind, was de beperkte hoeveelheid grijs die ik op dat moment bezat een tweede reden om deze versie te bouwen. Zoals aangegeven had ik geen beschikking over tekeningen; maten heb ik zoveel mogelijk ingeschat; door proefstukjes op te zetten van de 'ingewikkeldere' delen van het gebouw, zoals de ronde erkers en het torentje, kom je tot een aardige maatvoering. Gelijk met het optrekken van de gevels bouwde ik aan de binnenzijde een halve verdieping eraan vast, meer voor de stabiliteit dan om een interieur in te bouwen, alhoewel ik wel 12 volt verlichting in heb gebouwd. Bovendien geeft dit ook niet zo'n hol effect, als je naar binnenkijkt. Voor de koepel koos ik de kleur blauw, aangezien van de blauw/groenige koperkleur bepaalde benodigde onderdelen niet leverbaar zijn. Bruin had ook een optie kunnen zijn, aangezien de kleur van het koper in de beginperiode deze kleur had, maar dit gaf hetzelfde probleem. Wellicht verander ik de kleur van de koepel, wanneer ik de juiste onderdelen kan verkrijgen. Het gehele model is van Lego, slechts bij de beide mozaïeken heb ik gesmokkeld; deze heb ik van bewerkte foto's gehaald en middels dubbelzijdig plakband aangebracht. Omdat het pand in werkelijkheid ook ingebouwd staat tussen grachtenhuizen, besloot ik vrijwel meteen enkele omringende panden te bouwen. Overige gegevens Locatie: Keizersgracht 174-176, Amsterdam Bouwjaar: 1904/05 Architect: G.A. van Arkel (1858-1918) en H.H. Baanders (1849-1905) Opdrachtgever: Eerste Hollandsche Levensverzekeringsbank Model Hoogte: 77,5 cm Aantal 1x2x2 kozijntjes: 248 Bijzonderheden: geheel gebouwd uit oud-grijs Bouwtijd: geen idee (vergeten de stopwatch te zetten) Datum: 2001 - 2004, 2007 (koepel gewijzigd in bruine koperkleur) Copyright © 2001/08, Patrick Bosman Webdesign/fotografie: Patrick Bosman Niets mag overgenomen worden zonder toestemming van de auteur.